Απιστία: Δεν είναι μόνο θέμα «κακού» χαρακτήρα, αλλά και ανθρωπιάς

Η απιστία δεν ξεκινά απαραίτητα τη στιγμή που κάποιος κάνει σεξ ή δημιουργεί μια παράλληλη σχέση. Μπορεί να αρχίσει πολύ νωρίτερα, όταν ένα τρίτο πρόσωπο αρχίζει να καταλαμβάνει όλο και περισσότερο χώρο στις σκέψεις, στα συναισθήματα και στις επιθυμίες ενός ανθρώπου που βρίσκεται ήδη σε σχέση. Μια νέα μελέτη εξετάζει ακριβώς αυτή τη λιγότερο εμφανή πλευρά της απιστίας και δείχνει ότι η έλξη προς κάποιον εκτός σχέσης συνδέεται τόσο με συγκεκριμένα χαρακτηριστικά προσωπικότητας όσο και με το πόσο ικανοποιημένος είναι κάποιος από τη σχέση του.

Η μελέτη επικεντρώθηκε σε αυτό που οι ερευνητές αποκαλούν «εξωσχεσιακό ερωτικό πάθος» (extradyadic infatuation). Πρόκειται για την κατάσταση κατά την οποία ένας άνθρωπος που είναι δεσμευμένος αρχίζει να σκέφτεται επίμονα, να νιώθει έντονα και να αναπτύσσει επιθυμίες για κάποιο άλλο πρόσωπο. Η ιδέα έχει σημασία, επειδή η απιστία δεν αφορά μόνο μια πράξη. Μπορεί να υπάρχει ένα ολόκληρο ψυχολογικό στάδιο πριν από αυτήν: η προσοχή μετατοπίζεται σταδιακά από τον σύντροφο σε ένα τρίτο πρόσωπο, δημιουργείται συναισθηματική επένδυση και ο άνθρωπος αρχίζει να κρατά για τον εαυτό του σκέψεις και συναισθήματα που δεν μοιράζεται με τον σύντροφό του.

303 άνθρωποι μίλησαν για τις σχέσεις τους

Στην έρευνα συμμετείχαν 303 ενήλικες από τη Ρουμανία, ηλικίας από 19 έως 64 ετών, οι οποίοι βρίσκονταν εκείνη την περίοδο σε δεσμευμένη ερωτική σχέση. Περισσότερες από τις μισές συμμετέχουσες και συμμετέχοντες ήταν παντρεμένοι, ενώ οι υπόλοιποι βρίσκονταν σε σχέση ή ήταν αρραβωνιασμένοι.

Οι ερευνητές χρησιμοποίησαν καθιερωμένες ψυχολογικές κλίμακες. Ανάμεσά τους ήταν εργαλεία που μετρούν τα λεγόμενα «Σκοτεινά» και «Φωτεινά» χαρακτηριστικά της προσωπικότητας. Τα πρώτα περιλαμβάνουν τον μακιαβελισμό, τον ναρκισσισμό και την ψυχοπάθεια. Δεν σημαίνει ότι όσοι εμφανίζουν κάποια από αυτά τα χαρακτηριστικά είναι απαραίτητα «κακοί» ή ότι έχουν κάποια ψυχιατρική διαταραχή. Πρόκειται για χαρακτηριστικά που, σε διαφορετικό βαθμό, μπορεί να υπάρχουν στην προσωπικότητα πολλών ανθρώπων.

Στην άλλη πλευρά βρίσκονται τα χαρακτηριστικά της «Φωτεινής Τριάδας»: η ανθρωπιά, η πίστη στην καλοσύνη των ανθρώπων και η τάση να αντιμετωπίζουμε τους άλλους ως ανθρώπους με αξία και όχι ως εργαλεία για την επίτευξη προσωπικών στόχων. Παράλληλα, οι ερευνητές μέτρησαν τη λεγόμενη «κοινωνικοσεξουαλικότητα», δηλαδή πόσο άνετα είναι κάποιος με το σεξ χωρίς συναισθηματική δέσμευση και πόσο έντονα επιθυμεί τέτοιου είδους επαφές.

Ο πιο ισχυρός παράγοντας ήταν η στάση απέναντι στο περιστασιακό σεξ

Τα αποτελέσματα έδειξαν μια αρκετά καθαρή εικόνα. Οι άνθρωποι που ήταν περισσότερο ανοιχτοί σε περιστασιακές σεξουαλικές επαφές εμφάνιζαν πολύ συχνότερα έντονη ενασχόληση με κάποιον εκτός της σχέσης τους. Από όλους τους παράγοντες που εξετάστηκαν, αυτή ήταν η ισχυρότερη συσχέτιση. Σημαντικό ρόλο έπαιζε επίσης η ικανοποίηση από τη σχέση. Όσο μικρότερη ικανοποίηση δήλωνε κάποιος, τόσο περισσότερο αυξανόταν η πιθανότητα να έχει έντονο ενδιαφέρον για ένα άλλο πρόσωπο.

Αυτό δεν σημαίνει ότι μια μη ικανοποιητική σχέση οδηγεί αναπόφευκτα στην απιστία. Η μελέτη δεν μπορεί να αποδείξει μια τέτοια σύνδεση αιτίας και αποτελέσματος. Δείχνει όμως ότι η δυσαρέσκεια ανάμεσα στο ζευγάρι και η αυξημένη διάθεση για εξωσχεσιακές ερωτικές ή σεξουαλικές εμπειρίες συνδέονται με μεγαλύτερη πιθανότητα να στραφεί ψυχολογικά κάποιος προς ένα τρίτο πρόσωπο.

Από τα «σκοτεινά» χαρακτηριστικά, η ψυχοπάθεια συνδέθηκε πιο καθαρά με το εξωσχεσιακό ερωτικό πάθος. Οι ερευνητές τη συνδέουν με χαρακτηριστικά όπως παρορμητικότητα, αναζήτηση έντονων εμπειριών, χαμηλότερη ενσυναίσθηση και μικρότερη ανησυχία για τις συνέπειες των πράξεων. Ο ναρκισσισμός, αντίθετα, εμφάνισε αρχικά σχέση με την εξωσχεσιακή ερωτική ενασχόληση, αλλά όταν οι ερευνητές έλαβαν ταυτόχρονα υπόψη όλους τους υπόλοιπους παράγοντες, η επίδρασή του δεν παρέμεινε σημαντική. Το ίδιο ενδιαφέρον ήταν το αποτέλεσμα για τον μακιαβελισμό. Στην αρχική ανάλυση φαινόταν να συνδέεται με περισσότερο εξωσχεσιακό ενδιαφέρον, όμως όταν συνυπολογίστηκαν όλα τα χαρακτηριστικά, η σχέση αντιστράφηκε. Οι ερευνητές εκτιμούν ότι αυτό μπορεί να συμβαίνει επειδή ο μακιαβελισμός χαρακτηρίζεται περισσότερο από στρατηγική και έλεγχο και όχι απαραίτητα από βαθιά συναισθηματική επένδυση σε ένα τρίτο πρόσωπο.

Ακόμη και τα «θετικά» χαρακτηριστικά έχουν πιο σύνθετο ρόλο

Ίσως το πιο απρόσμενο εύρημα αφορά τη λεγόμενη «Φωτεινή Τριάδα». Σε γενικές γραμμές, άνθρωποι που χαρακτηρίζονται από μεγαλύτερη ανθρωπιά και πίστη στην καλοσύνη των άλλων είχαν λιγότερο εξωσχεσιακό ενδιαφέρον. Υπήρξε όμως μια σημαντική εξαίρεση. Όταν οι ερευνητές έλαβαν υπόψη ταυτόχρονα όλα τα υπόλοιπα χαρακτηριστικά, η «ανθρωπιά» εμφάνισε θετική σχέση με την ερωτική ενασχόληση με ένα τρίτο πρόσωπο. Αυτό δεν σημαίνει ότι η καλοσύνη ή η ευαισθησία προκαλούν απιστία.

Οι ίδιοι οι ερευνητές θεωρούν πιθανό ότι άνθρωποι με μεγαλύτερη συναισθηματική ευαισθησία και μεγαλύτερη δεκτικότητα στις ανθρώπινες σχέσεις μπορεί να είναι πιο ανοιχτοί και σε μια συναισθηματικά σημαντική σύνδεση με κάποιον άλλο. Το εύρημα δείχνει κυρίως ότι η εξωσχεσιακή ερωτική έλξη δεν εξηγείται απλά με το δίπολο «καλοί άνθρωποι εναντίον κακών ανθρώπων».

Το σημαντικότερο συμπέρασμα είναι ότι η απιστία μπορεί να αρχίζει ως μια εσωτερική διαδικασία πολύ πριν γίνει πράξη. Η επίμονη σκέψη για έναν άλλο άνθρωπο, η συναισθηματική επένδυση και η αυξανόμενη απόσταση από τον σύντροφο αποτελούν ένα κομμάτι της ίδιας εικόνας. Και αυτή η εικόνα, σύμφωνα με τη μελέτη, δεν έχει μία μόνο εξήγηση. Η προσωπικότητα παίζει ρόλο, αλλά εξίσου σημαντικό φαίνεται να είναι το πώς βλέπει κάποιος τις περιστασιακές σχέσεις και, κυρίως, το πόσο καλά αισθάνεται μέσα στη σχέση που ήδη έχει.